उन्हाळी बाजरीचे महत्त्व उन्हाळी हंगामात घेतले जाणारे बाजरी पीक हे ग्रामीण भागातील शेतकऱ्यांसाठी अन्नसुरक्षेचे व आर्थिक स्थैर्याचे महत्त्वाचे साधन ठरते. महाराष्ट्रातील अनेक जिल्ह्यांत उन्हाळी बाजरीची लागवड केली जाते. या पिकाची वैशिष्ट्ये म्हणजे कमी पाण्यातही चांगली वाढ, उष्णतेला सहनशीलता आणि पोषणमूल्यांनी समृद्ध धान्य. बाजरीत प्रथिने, तंतुमय पदार्थ, लोह व कॅल्शियम मुबलक प्रमाणात असल्याने ग्रामीण जनतेच्या आहारात […]
ग्रामीण भारतातील शेती आज एका निर्णायक टप्प्यावर उभी आहे. पारंपरिक शेती पद्धतींना आधुनिक तंत्रज्ञानाची जोड देत शेतकरी आता एकात्मिक शेती पद्धतीकडे वळत आहेत. ही पद्धत केवळ उत्पादन वाढविण्यापुरती मर्यादित नसून, शाश्वत आर्थिक आधार निर्माण करण्यासाठी महत्त्वाची ठरत आहे. १. एकात्मिक शेती म्हणजे काय? एकात्मिक शेती पद्धती म्हणजे शेतात विविध घटकांचा समन्वय साधून उत्पादन करणे. यात पीक […]
शेतकऱ्यांच्या पिकांवर रोगांचा प्रादुर्भाव हा नेहमीच मोठा धोका ठरतो. रोग आल्यावर उत्पादन घटते, खर्च वाढतो आणि बाजारपेठेत नुकसान होते. पण आता तंत्रज्ञानाच्या मदतीने शेतकऱ्यांना रोग येण्याआधीच अलर्ट मिळू शकतो. हवामानातील बदल, आर्द्रता, तापमान आणि मातीतील स्थिती यावर आधारित डिजिटल प्रणाली शेतकऱ्यांना वेळेवर सूचना देऊ शकते. तंत्रज्ञानाची भूमिका आजकाल अनेक कृषी विद्यापीठे, संशोधन संस्था आणि खासगी […]
शेतीत रासायनिक खतांचा वापर गेल्या काही दशकांत झपाट्याने वाढला आहे. विशेषतः युरिया खत हे शेतकऱ्यांच्या दैनंदिन शेतीत सर्वाधिक वापरले जाणारे खत ठरले आहे. मात्र युरियाचा अतिरेक जमिनीची सुपीकता कमी करतो, पिकांच्या गुणवत्तेवर परिणाम करतो आणि दीर्घकालीन दृष्टीने पर्यावरणावरही दुष्परिणाम घडवतो. त्यामुळे आता शेतकरी, संशोधक आणि कृषी तज्ज्ञ युरियाला पर्यायी खते कोणती असू शकतात याचा शोध घेत आहेत. सेंद्रिय खतांचा वाढता वापर […]
उन्हाळ्याचे आव्हान उन्हाळा सुरू होताच ग्रामीण भागातील शेतकरी आणि दुग्ध व्यवसायिकांना सर्वात मोठा प्रश्न भेडसावतो तो म्हणजे दूध उत्पादनात घट. तापमान ४० अंशांच्या वर गेले की गायी‑म्हशींच्या शरीरातील पाण्याचे प्रमाण कमी होते, त्यांचा आहार कमी होतो आणि दूध देण्याची क्षमता घटते. यामुळे शेतकऱ्यांचे दैनंदिन उत्पन्न कमी होते, तर बाजारात दुधाची मागणी वाढते. परिणामी ग्राहकांना दरवाढीचा सामना करावा लागतो. पशुधनावर […]
ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला नवा श्वास महाराष्ट्रातील शेतकरी वर्ग गेल्या काही दशकांपासून एकाच पिकावर अवलंबून राहिल्यामुळे आर्थिक संकटात सापडत होता. हवामानातील अनिश्चितता, बाजारभावातील चढ-उतार आणि उत्पादन खर्चातील वाढ यामुळे शेतकऱ्यांची आर्थिक स्थिती डळमळीत झाली होती. अशा परिस्थितीत बहुपीक पद्धती (Multi-Cropping System) ही संकल्पना ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला नवा श्वास देणारी ठरली आहे. या पद्धतीत शेतकरी एकाच शेतात विविध पिके […]
ग्रामीण भागातील शेतकरी आज विविध पिकांच्या प्रयोगातून शाश्वत उत्पन्नाचा शोध घेत आहेत. पारंपरिक शेतीतील अनिश्चितता, हवामानातील बदल, बाजारातील चढ-उतार यामुळे शेतकऱ्यांना स्थिर उत्पन्न मिळवणे कठीण झाले आहे. अशा परिस्थितीत आवळा हे फळ शेतकऱ्यांसाठी आशेचा किरण ठरत आहे. औषधी गुणधर्म, प्रक्रिया उद्योगातील मागणी आणि दीर्घकालीन टिकाऊपणा यामुळे आवळा आज शाश्वत उत्पन्नाचा स्रोत म्हणून ओळखला जात आहे. […]
गावातील सांडपाण्याचा योग्य वापर करून पर्यावरणपूरक उपक्रम राबविण्याचे उत्तम उदाहरण अलीकडेच सोलापूर जिल्ह्यातील हराळवाडी गावात पाहायला मिळाले. गावातील सांडपाणी वाया न घालवता त्यावर ४० फळझाडांची लागवड करण्यात आली असून हा प्रयोग शेतकरी व ग्रामस्थांसाठी प्रेरणादायी ठरत आहे. सांडपाण्याचा उपयोग सोलापूर जिल्ह्यातील हराळवाडी गावातील घरगुती वापरातून निर्माण होणारे सांडपाणी पूर्वी नाल्यांतून वाहून जात असे. त्यामुळे दुर्गंधी, […]
ग्रामीण जीवनातील सुगंधी क्रांतीशिंदे दांपत्याचे आयुष्य एकेकाळी साध्या शेतीवर अवलंबून होते. पारंपरिक पिकांमधून मिळणाऱ्या उत्पन्नावर घर चालवणे कठीण होत होते. मात्र, त्यांनी नव्या विचाराने मोगऱ्याची लागवड सुरू केली आणि त्यातून त्यांच्या आयुष्यात सुखाचा बहर आला. मोगऱ्याच्या फुलांचा सुगंध केवळ त्यांच्या शेतातच नाही, तर त्यांच्या जीवनातही आनंदाची झुळूक घेऊन आला. आज त्यांच्या गावात शिंदे दांपत्याचे नाव […]
कृषी क्षेत्रात पिकानंतर उरलेले अवशेष – म्हणजेच काडीकचरा, पेंढा, पानं, मुळे, शेंगा, गवत इत्यादी – हे शेतकऱ्यांसाठी मोठे आव्हान ठरते. अनेकदा शेतकरी या अवशेषांना जाळून टाकतात, ज्यामुळे जमिनीतील सेंद्रिय घटक नष्ट होतात, हवेचे प्रदूषण वाढते आणि पर्यावरणावर गंभीर परिणाम होतो. परंतु योग्य व्यवस्थापन केल्यास हेच अवशेष शेतकऱ्यांसाठी ‘सोनं’ ठरू शकतात. पर्यावरणीय परिणाम पिकातील अवशेष जाळल्याने […]