आम्लविषार म्हणजे काय? गाई-म्हशींमध्ये पचनसंस्थेतील सर्वात महत्त्वाचा भाग म्हणजे रुमेन (पहिला पोटाचा भाग). येथे अन्नाचे सूक्ष्मजीवांद्वारे विघटन होते. परंतु जास्त प्रमाणात धान्य, मका, गूळ, भुसा किंवा स्टार्चयुक्त खाद्य दिल्यास रुमेनमध्ये आम्लाचे प्रमाण अचानक वाढते. यालाच आम्लविषार (Acidosis) म्हणतात. हा विकार हळूहळू किंवा अचानक होऊ शकतो. शेतकऱ्यांनी याकडे दुर्लक्ष केल्यास दूध उत्पादन घटते, जनावरांची भूक कमी […]
प्रकाशसंवेदनशीलता म्हणजे काय? जनावरांमध्ये प्रकाशसंवेदनशीलता (Photosensitivity) ही एक गंभीर समस्या आहे जी प्रामुख्याने उन्हाळ्यात किंवा तीव्र सूर्यप्रकाशात दिसून येते. ही अवस्था तेव्हा उद्भवते जेव्हा जनावरांच्या शरीरात काही विशिष्ट रसायने किंवा चयापचय पदार्थ साचतात आणि ते सूर्यप्रकाशाशी प्रतिक्रिया देतात. यामुळे त्वचेवर सूज, लालसरपणा, जखमा, खाज सुटणे, तसेच उत्पादनक्षमतेत घट दिसून येते. वैज्ञानिक दृष्टिकोनातून पाहता, प्रकाशसंवेदनशीलता ही […]
अळू (Colocasia) हे पीक महाराष्ट्रातील अनेक भागांत पारंपरिक पद्धतीने घेतले जाते. परंतु गेल्या काही वर्षांत या पिकाला संपूर्ण वर्षभर बाजारपेठ उपलब्ध करून देण्याचे प्रयत्न सुरू झाले आहेत. यामुळे शेतकऱ्यांना केवळ हंगामी उत्पन्नावर अवलंबून राहावे लागत नाही, तर सातत्याने आर्थिक आधार मिळतो. अळूचे उत्पादन व मागणी अळू हे पीक पावसाळ्यात मोठ्या प्रमाणावर घेतले जाते. याची पाने, […]
ग्रामीण भागातील शेतकरी व बागायतदारांसाठी फळांची योग्य वेळी काढणी हा अत्यंत महत्त्वाचा टप्पा असतो. चुकीच्या वेळी काढणी केल्यास फळांचा दर्जा, बाजारभाव आणि साठवण क्षमता यावर परिणाम होतो. त्यामुळे झाडावरील फळे कधी काढणीयोग्य झाली आहेत हे ओळखणे ही एक महत्त्वाची कला आहे. चला याबाबत सविस्तर माहिती पाहूया. फळांच्या रंगातील बदल फळे काढणीयोग्य झाली की त्यांच्या रंगात […]
उन्हाळी बाजरीचे महत्त्व उन्हाळी हंगामात घेतले जाणारे बाजरी पीक हे ग्रामीण भागातील शेतकऱ्यांसाठी अन्नसुरक्षेचे व आर्थिक स्थैर्याचे महत्त्वाचे साधन ठरते. महाराष्ट्रातील अनेक जिल्ह्यांत उन्हाळी बाजरीची लागवड केली जाते. या पिकाची वैशिष्ट्ये म्हणजे कमी पाण्यातही चांगली वाढ, उष्णतेला सहनशीलता आणि पोषणमूल्यांनी समृद्ध धान्य. बाजरीत प्रथिने, तंतुमय पदार्थ, लोह व कॅल्शियम मुबलक प्रमाणात असल्याने ग्रामीण जनतेच्या आहारात […]
ग्रामीण भारतातील शेती आज एका निर्णायक टप्प्यावर उभी आहे. पारंपरिक शेती पद्धतींना आधुनिक तंत्रज्ञानाची जोड देत शेतकरी आता एकात्मिक शेती पद्धतीकडे वळत आहेत. ही पद्धत केवळ उत्पादन वाढविण्यापुरती मर्यादित नसून, शाश्वत आर्थिक आधार निर्माण करण्यासाठी महत्त्वाची ठरत आहे. १. एकात्मिक शेती म्हणजे काय? एकात्मिक शेती पद्धती म्हणजे शेतात विविध घटकांचा समन्वय साधून उत्पादन करणे. यात पीक […]
शेतकऱ्यांच्या पिकांवर रोगांचा प्रादुर्भाव हा नेहमीच मोठा धोका ठरतो. रोग आल्यावर उत्पादन घटते, खर्च वाढतो आणि बाजारपेठेत नुकसान होते. पण आता तंत्रज्ञानाच्या मदतीने शेतकऱ्यांना रोग येण्याआधीच अलर्ट मिळू शकतो. हवामानातील बदल, आर्द्रता, तापमान आणि मातीतील स्थिती यावर आधारित डिजिटल प्रणाली शेतकऱ्यांना वेळेवर सूचना देऊ शकते. तंत्रज्ञानाची भूमिका आजकाल अनेक कृषी विद्यापीठे, संशोधन संस्था आणि खासगी […]
शेतीत रासायनिक खतांचा वापर गेल्या काही दशकांत झपाट्याने वाढला आहे. विशेषतः युरिया खत हे शेतकऱ्यांच्या दैनंदिन शेतीत सर्वाधिक वापरले जाणारे खत ठरले आहे. मात्र युरियाचा अतिरेक जमिनीची सुपीकता कमी करतो, पिकांच्या गुणवत्तेवर परिणाम करतो आणि दीर्घकालीन दृष्टीने पर्यावरणावरही दुष्परिणाम घडवतो. त्यामुळे आता शेतकरी, संशोधक आणि कृषी तज्ज्ञ युरियाला पर्यायी खते कोणती असू शकतात याचा शोध घेत आहेत. सेंद्रिय खतांचा वाढता वापर […]
उन्हाळ्याचे आव्हान उन्हाळा सुरू होताच ग्रामीण भागातील शेतकरी आणि दुग्ध व्यवसायिकांना सर्वात मोठा प्रश्न भेडसावतो तो म्हणजे दूध उत्पादनात घट. तापमान ४० अंशांच्या वर गेले की गायी‑म्हशींच्या शरीरातील पाण्याचे प्रमाण कमी होते, त्यांचा आहार कमी होतो आणि दूध देण्याची क्षमता घटते. यामुळे शेतकऱ्यांचे दैनंदिन उत्पन्न कमी होते, तर बाजारात दुधाची मागणी वाढते. परिणामी ग्राहकांना दरवाढीचा सामना करावा लागतो. पशुधनावर […]
ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला नवा श्वास महाराष्ट्रातील शेतकरी वर्ग गेल्या काही दशकांपासून एकाच पिकावर अवलंबून राहिल्यामुळे आर्थिक संकटात सापडत होता. हवामानातील अनिश्चितता, बाजारभावातील चढ-उतार आणि उत्पादन खर्चातील वाढ यामुळे शेतकऱ्यांची आर्थिक स्थिती डळमळीत झाली होती. अशा परिस्थितीत बहुपीक पद्धती (Multi-Cropping System) ही संकल्पना ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला नवा श्वास देणारी ठरली आहे. या पद्धतीत शेतकरी एकाच शेतात विविध पिके […]