महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांसाठी टोमॅटो हे महत्त्वाचे नगदी पीक मानले जाते. मात्र, गेल्या काही वर्षांत रोप कोलमडणे व मर रोग या विषाणूजन्य व बुरशीजन्य रोगांनी पिकाला मोठा फटका दिला आहे. सुरुवातीला निरोगी दिसणारी रोपे अचानक कोमेजून मरतात, ज्यामुळे उत्पादनात मोठी घट होते. या समस्येवर नियंत्रण मिळवण्यासाठी शास्त्रज्ञ, कृषी विभाग व शेतकरी यांच्यातील समन्वय अत्यावश्यक ठरतो. रोगाची लक्षणे […]
महाराष्ट्रातील मुरमाड जमिनीला साधारणतः कडू, कोरडी व कमी उत्पादनक्षम म्हणून ओळखले जाते. मात्र, शेतकऱ्यांच्या चिकाटीने आणि आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या वापराने हीच जमीन आज डाळिंब उत्पादन क्षेत्रात क्रांती घडवत आहे. कोरडवाहू परिस्थितीतही योग्य सिंचन, अन्नद्रव्य व्यवस्थापन आणि बाजारपेठेचा अभ्यास करून शेतकऱ्यांनी ४० टन डाळिंबाचे उत्पादन घेतले आहे. यातील मोठा हिस्सा थेट बांगलादेश बाजारपेठ गाठत आहे, ज्यामुळे ग्रामीण अर्थकारणाला नवा […]
महाराष्ट्रातील शेती ही पावसावर अवलंबून असलेली आहे. मॉन्सूनपूर्व काळात योग्य मृद्संधारण व जलसंधारण उपाययोजना केल्यास पिकांच्या उत्पादनक्षमतेत मोठी वाढ करता येते. पावसाचे पाणी साठवणे, जमिनीची धूप रोखणे आणि ओलावा टिकवून ठेवणे हे या उपायांचे मुख्य उद्दिष्ट आहे. मृद्संधारणाचे महत्त्वमृद्संधारण म्हणजे जमिनीतील सुपीकता टिकवून ठेवणे. मॉन्सूनपूर्व काळात शेतकरी खालील उपाय करतात: आडोसा बांधणी : पावसाचे पाणी थांबवून जमिनीत ओलावा टिकवतो. सेंद्रिय खतांचा वापर : जमिनीची […]
भारतीय शेतीचा गोडवा जगभर पोहोचवणारा गुळ आज जागतिक बाजारपेठेत आपले वेगळे स्थान निर्माण करत आहे. महाराष्ट्र, उत्तर प्रदेश, कर्नाटक, बिहार या राज्यांतील ऊसपट्ट्यांतून तयार होणारा गुळ केवळ देशांतर्गत बाजारापुरता मर्यादित राहिला नाही, तर तो सातासमुद्रापार पोहोचून परदेशी ग्राहकांच्या पसंतीस उतरला आहे. भारतीय गुळाची नैसर्गिक चव, रासायनिक मुक्त उत्पादन पद्धती आणि आरोग्यदायी गुणधर्म यामुळे त्याला आंतरराष्ट्रीय […]
कवठेपिरान परिसर हा पारंपरिक ऊसपट्टा म्हणून ओळखला जातो. अनेक दशके ऊस शेतीवर आधारित अर्थकारण येथे स्थिरावलेले आहे. मात्र गेल्या काही वर्षांत बदलत्या हवामान, पाण्याची कमतरता आणि बाजारपेठेतील चढ-उतार यामुळे शेतकऱ्यांनी पर्यायी पिकांचा विचार सुरू केला आहे. या पार्श्वभूमीवर केसर आंब्याची लागवड ऊसपट्ट्यात नवा दरवळ निर्माण करत आहे. ऊसपट्ट्यातील बदलते चित्र कवठेपिरान परिसरातील शेतकरी ऊसावर अवलंबून होते.ऊस कारखान्यांवर […]
रोगाची ओळख कारण: Ustilago scitaminea ही बुरशी. लक्षणे: उसाच्या शेंड्यातून चाबकासारखा चांदीसारखा पट्टा बाहेर पडतो. आवरण तुटल्यावर काळा भाग दिसतो, जो बीजाणूंनी भरलेला असतो. प्रसार: वारा, पाऊस, पाणी तसेच प्रादुर्भावग्रस्त बेण्यामार्फत. प्रभाव: पाने अरुंद व आखूड राहतात, उसाची जाडी कमी होते, उत्पादन व साखर उतारा घटतो. रोगाचा प्रादुर्भावउन्हाळ्यात खोडवा पिकात रोगाचे प्रमाण जास्त.तापमान वाढल्याने रोगाला पोषक वातावरण […]
शेतकऱ्यांच्या पिकांच्या वाढीचा प्रत्येक टप्पा हा वेगळ्या गरजा घेऊन येतो. बीजांकुरणापासून ते काढणीपर्यंत पिकांना योग्य प्रमाणात अन्नद्रव्ये व सिंचन मिळाले तर उत्पादनात लक्षणीय वाढ होते. महाराष्ट्रातील कोरडवाहू व सिंचित शेतीत या बाबींचे महत्त्व अधिक आहे. या लेखात आपण वाढीच्या अवस्थेनुसार अन्नद्रव्यांचा पुरवठा व सिंचन व्यवस्थापनाची गरज, त्याचे फायदे आणि शेतकऱ्यांसाठी मार्गदर्शक उपाययोजना यांचा सविस्तर आढावा […]
महाराष्ट्रातील ग्रामीण भागात शेती ही केवळ अन्नधान्यापुरती मर्यादित राहिली नाही, तर आता ती औषधी वनस्पतींच्या उत्पादनातून शेतकऱ्यांना नवा आर्थिक आधार देत आहे. सात एकरांत विकसित केलेले औषधी वनस्पतींचे मॉडेल हे केवळ शेतकऱ्यांच्या उत्पन्नवाढीसाठीच नव्हे तर आरोग्य, पर्यावरण आणि ग्रामीण उद्योगांना चालना देणारे ठरत आहे. औषधी वनस्पतींचे महत्त्व औषधी वनस्पतींना प्राचीन काळापासून आयुर्वेद, सिद्ध, युनानी आणि […]
आम्लविषार म्हणजे काय? गाई-म्हशींमध्ये पचनसंस्थेतील सर्वात महत्त्वाचा भाग म्हणजे रुमेन (पहिला पोटाचा भाग). येथे अन्नाचे सूक्ष्मजीवांद्वारे विघटन होते. परंतु जास्त प्रमाणात धान्य, मका, गूळ, भुसा किंवा स्टार्चयुक्त खाद्य दिल्यास रुमेनमध्ये आम्लाचे प्रमाण अचानक वाढते. यालाच आम्लविषार (Acidosis) म्हणतात. हा विकार हळूहळू किंवा अचानक होऊ शकतो. शेतकऱ्यांनी याकडे दुर्लक्ष केल्यास दूध उत्पादन घटते, जनावरांची भूक कमी […]
प्रकाशसंवेदनशीलता म्हणजे काय? जनावरांमध्ये प्रकाशसंवेदनशीलता (Photosensitivity) ही एक गंभीर समस्या आहे जी प्रामुख्याने उन्हाळ्यात किंवा तीव्र सूर्यप्रकाशात दिसून येते. ही अवस्था तेव्हा उद्भवते जेव्हा जनावरांच्या शरीरात काही विशिष्ट रसायने किंवा चयापचय पदार्थ साचतात आणि ते सूर्यप्रकाशाशी प्रतिक्रिया देतात. यामुळे त्वचेवर सूज, लालसरपणा, जखमा, खाज सुटणे, तसेच उत्पादनक्षमतेत घट दिसून येते. वैज्ञानिक दृष्टिकोनातून पाहता, प्रकाशसंवेदनशीलता ही […]